Chủ nhật vừa rồi, ngày 5 tháng 6, đứng ở khuôn viên bảo tàng Quân đội. Đứng để ngắm các cháu thanh niên, sinh viên và tất nhiên trong đó có cả những người gần thất thập như mình nữa. Đứng ngắm và bỗng rùng mình nổi gai ốc, nhớ cái không khí ngày nào, cũng tuổi thanh niên như các cháu bây giờ, đốt đuốc sáng đêm trong khí thế ba sẵn sàng của thanh niên Hà Nội trước việc đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh, ném bom miền Bắc.
Ngày đó, trong giáo trình giảng văn cấp ba mà chúng mình được học, có lẽ là giáo trình lớp 8, có bài của nhà văn Liên Xô, Ê-ren-bua nói về lòng yêu nước. Mình không nhớ chính xác nữa, nhưng có câu như định nghĩa về lòng yêu nước của người dân Xô-viết là: “Dòng suối đổ vào sông, con sông đổ vào đại trường giang Von-ga, con sông Von-ga đi ra bể. Lòng yêu nhà, yêu làng xóm, yêu miền quê đã trở thành tình yêu Tổ Quốc. Có thể nào quan niệm được sức mãnh liệt của tình yêu mà không đem nó vào lửa đạn gay go để thử thách”. Đại loại ngày đó học trò hiểu, lòng yêu nước được bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt, thân thương nhất mà ta quen hàng ngày. Những cái đó sau này ta đi xa, đi chiến đấu, nó trở thành nỗi nhớ, nó trở thành tình yêu. Khi ta cầm súng trên tay, những thứ mà ta nhớ về đó trở thành lòng yêu nước.
Sau những ngày đốt đuốc, xuống đường diêũ hành sôi sục đầy nhiệt huyết tuổi trẻ đó, phong trào ba sẵn sàng của thanh niên Hà Nội lan ra khắp miền Bắc. Lòng yêu nước được nhân lên nhiều lần và được sự khích lệ nhiệt liệt của nhân dân và những người lãnh đạo. Lòng yêu nước như vốn có sẵn trong dòng máu của người Việt.
Hôm nay đây, thấy lòng yêu nước của các cháu thanh niên sinh viên có một sắc thái khác. Khác cái gì nhỉ? Mình cứ ngẫm mãi. Chắc chắn là có cái khác mà chưa nghĩ ra. Lảng vảng trong đầu, hình như thanh niên hôm nay xuống đường có ý thức cao hơn ngày xưa của mình. Nhìn thấy chúng nó xuống đường đẹp và tự tin hơn. Cái đẹp của chúng nó trong sáng và thật thanh khiết.
Lại một câu hỏi: vì sao lại như vậy?
Ngày xưa, chúng mình ngày xưa xuống đường sục sôi, máu lửa đấy nhưng nó là phong trào. Nó được phát động và được tổ chức. Được sự ủng hộ của mọi phía. Nghĩa là nó thuận lợi. Hôm nay khác. Chính cái đẹp của ngày hôm nay ở cái chỗ khác ấy. Nó cao trong ý thức tư tưởng, cao trong trình độ giác ngộ và cao trong sự hiểu biết về nghĩa vụ, trách nhiệm đối với Tổ Quốc. Mình cho rằng cái đẹp hiện nay của chúng nó là như thế. Cái đẹp mà ngày xưa, mình không ý thức là mình có được.
 Nhưng mà hỏi lại, đẹp như thế nào? Phải đặt trong tình hình hiện để nay trả lời. Mình muốn lý giải đôi chút.
Đó là sự tự giác về lòng yêu nước. Qua việc xuống đường, mình hiểu thêm về lòng yêu nuớc. Yêu nước mà mình được học từ ngày xưa có được là từ tình yêu những gì gần gũi thân thương và ta lên đường cầm súng vì muốn giữ, muốn bảo vệ những điều thân thương đã kết thành máu thịt đó. Lòng yêu nước ngày xưa như một sự tất nhiên, được mọi tầng lớp người trong nước ủng hộ.
Hôm nay, những thanh niên xuống đường cầm biểu ngữ khác với mình đốt đuốc tạo khí thế sục sôi quyết tâm ngày xưa. Các cháu xuống đường trong sự cân nhắc nhiều điều. Viết đến đây mình lại thấy đau khổ bởi lòng yêu nước phải “cân nhắc” nhiều điều. Những người gọi là đã từng trải, đã kinh qua thử thách chiến tranh như mình chắc không phải cân nhắc nhiều như chúng nó. Lòng yêu nước vốn nó được hình thành tự những sự thân thương cơ mà, việc gì phải cân nhắc. Vậy là lý giải được một phần cái đẹp. Từ đây, lại nghĩ cái đẹp đó còn là sự dũng cảm. Sự dũng cảm được thể hiện không phải ở chiến trường mà chẳng khác gì chiến trường khi nhìn thấy các lực lượng “của ta” rầm rộ triển khai. Triển khai không để đối phó với địch mà lại để đối phó với ta, với các cháu thanh niên mà mình ngưỡng mộ.
Hà Nội, một trong hai nơi tập trung lượng sinh viên nhiều nhất nước. Nghe đâu đến nửa triệu người. Ở Hà Nội, số xuống đường ngày 5 tháng 6 may ra được nghìn người. Khác với ngày xưa, tuổi trẻ Thủ đô đốt đuốc xuống đường nhiều lắm và vì vậy. càng thấy cái đẹp và sự dũng cảm của số thanh niên xuống đường ngày hôm đó.
Hôm sau, đọc trên mạng, một nét đẹp nữa khiến mình rưng rưng. Chuyện một thanh niên đứng suốt hai tiếng đồng hồ giữa trời nắng và trước rào chắn, hai tay giơ cao khẩu hiệu phản đối Trung Quốc. Các bạn của người thanh niên tiếp sức cho bạn học bằng cách lau mồ hôi và nước uống. Xem hình ảnh đó, mắt mình nhoà đi. Đẹp thay một dáng đứng mới trong thời đại mới.
Ngày xưa lòng yêu nước được mở đầu bằng trang sách học trò. Còn hôm nay, hơn bốn chục năm sau, lòng yêu nước được thể hiện bằng hành động xuống đường của sinh viên và dáng đứng của người thanh niên trước rào chắn. Tất cả những điều đó đều thể hiện tinh thần Việt Nam, khí phách Việt Nam. Mình tin với khí phách đó, đất nước chúng ta mãi trường tồn.
            VINH ANH